Zobacz czym oddychasz - hasło kampanii Polskiego Alarmu Smogowego jest wyjątkowo aktualne w tym sezonie grzewczym. Od początku stycznia zapanowała prawdziwa zima, a z nią powróciły warunki smogowe jakich mieszkańcy setek miast i wsi nie widzieli od kilku lat. Mobilne płuca - antysmogowa instalacja PAS - trafiły już do kilkunastu gmin i po pierwszych tygodniach pokryły się grubą warstwą zanieczyszczeń, utrzymujących się w powietrzu. Do kampanii PAS dołączyli lekarze i organizacje zrzeszające środowiska lekarskie.
Siódma edycja kampanii „Zobacz czym oddychasz” trwa od listopada 2025 r. Mobilne płuca w ciągu trzech miesięcy odwiedziły już dwadzieścia miejscowości i pokazały, czym oddychają ich mieszkańcy. Model ludzkich płuc najsilniej zaczernił się w Łazach i Radlinie na Śląsku. Nawet w Warszawie, gdzie pyłowe zanieczyszczenia powietrza napływają głównie z gmin położonych wokół stolicy, płuca przybrały niebezpieczny, ciemnoszary kolor.
Wyjątkowo wysokie stężenia pyłów zawieszonych, jakie pojawiły się w Polsce w styczniu 2026, pokazały, że daleko jesteśmy od rozwiązania problemu smogowych zim w Polsce
- mówi Piotr Siergiej, rzecznik Polskiego Alarmu Smogowego
Ponad dwa i pół miliona “kopciuchów” dymi przez cały sezon grzewczy w całej Polsce; wystarczą niekorzystne warunki pogodowe, aby stężenia pyłów zawieszonych wróciły do wartości niewidzianych od wielu lat.
Instalacja wykorzystywana w kampanii to dwumetrowy model ludzkich płuc pokryty białą półprzepuszczalną tkaniną. Wentylatory umieszczone z tyłu instalacji przepuszczają przez nie powietrze, co sprawia, że płuca „oddychają” i filtrują przepływające przez nie powietrze. Na białej materii zaczynają osadzać się zanieczyszczenia. Te same niebezpieczne pyły zawieszone trafiają do naszych płuc. Już po dwóch tygodniach pracy instalacji, materia pokrywająca płuca staje się ciemnoszara, a nawet czarna.
W ostatnich miesiącach mobilne płuca Polskiego Alarmu Smogowego odwiedzają mniejsze miejscowości województwa śląskiego
- mówi Emil Nagalewski, jeden z koordynatorów kampanii
Instalacja gościła m.in. w Radlinie, Łazach i Miasteczku Śląskim. Płuca przyjeżdżają białe, a wyjeżdżają grafitowe - to czytelny sygnał, że mieszkańcy oddychają powietrzem, które zagraża ich zdrowiu i życiu. Mobilne płuca to nie tylko akcja edukacyjna - to sygnał alarmowy i apel do władz o skuteczne działania antysmogowe. Jakość powietrza w regionie stopniowo się poprawia, ale do osiągnięcia bezpiecznych dla zdrowia poziomów zanieczyszczeń, jeszcze dużo brakuje.
Jednym z celów kampanii jest edukacja, dlatego głos nauki jest wyjątkowo istotny w dyskusji o smogu. To szczególnie ważne w czasach szerzącej się dezinformacji. W tym roku do kampanii przyłączyły się organizacje naukowe i lekarze.
Dzieci matek, które oddychają zanieczyszczonym powietrzem, rozwijają się gorzej w okresie prenatalnym. Wiemy to z licznych, powtarzanych badań. Dzieci matek narażonych na zanieczyszczone powietrze rodziły się z mniejszą masą urodzeniową, mniejszym obwodem główki, mniejszą długością ciała urodzeniową. Częściej dochodziło do porodów przedwczesnych oraz do poronień. Oznacza to, że istnieje czynnik, który zaburza rozwój dziecka w okresie płodowym. Tym czynnikiem jest właśnie zanieczyszczone powietrze
– mówi dr n. med. Katarzyna Musioł, specjalistka chorób dziecięcych, onkolog i hematolog dziecięcy, Ambasadorka kampanii “Zobacz czym oddychasz”.
W wieku pięciu lat dzieci wykazywały niższe wartości całkowitej objętości wydechowej płuc, a w testach neurorozwojowych osiągały niższe wyniki IQ
– zwraca uwagę dr Musioł.
W roli Ambasadorów i Ambasadorek kampanię wspierają między innymi: dr n. med. Katarzyna Musioł – specjalistka chorób dziecięcych, onkolog i hematolog dziecięcy, dr n. med. Piotr Dąbrowiecki – specjalista chorób wewnętrznych, alergolog, dr hab. n. med. Michał Krzyżanowski– epidemiolog środowiskowy, prof. dr hab. Bolesław Samoliński, specjalista zdrowia publicznego, alergolog, otorynolaryngolog. Na liście ambasadorów znalazły się również organizacje: Polskie Towarzystwo Alergologiczne i Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POChP oraz Europejskie Centrum Czystego Powietrza.
Partnerami kampanii są: Allegro Foundation, Clean Air Fund oraz Fundacja Better Future.
Więcej informacji o kampanii można znaleźć na stronie zobaczczymoddychasz.pl
Filmy poklatkowe pokazujące proces zaczerniania się mobilnych płuc można obejrzeć na kanałe PAS na YT.
